Tazminat Nedir? Tazminat Davası Nasıl Açılır?

Tazminat Hukukunun Temel İlkeleri ve Sorumluluk Kavramı

Hukuk sisteminde kişilerin veya kurumların, hukuka aykırı fiilleri neticesinde başkalarına verdikleri zararları giderme yükümlülüğü sorumluluk hukuku olarak adlandırılır. Bir kişinin mülkiyetinde, bedensel bütünlüğünde veya kişilik haklarında meydana gelen kayıpların giderilmesini talep etmesi, en temel anayasal haklardan biri olan tazminat hakkı kapsamındadır. Yasal bağlamda yöneltilen tazminat nedir sorusu; meydana gelen bu yasal dışı zararın, mahkemeler aracılığıyla nakdi (parasal) veya ayni olarak eski haline getirilmesi süreci şeklinde tanımlanır.

Tazminat talebinin hukuken geçerli olabilmesi ve davanın kabul edilebilmesi için Türk Borçlar Kanunu kapsamında dört temel unsurun somut olayda bir arada bulunması şarttır:

• Hukuka Aykırı Fiil: Mevzuatın emrettiği veya yasakladığı bir kuralın ihlal edilmesidir. Trafik kurallarına uymamak, iş güvenliği tedbirlerini almamak veya sözleşme şartlarını ihlal etmek haksız fiil niteliğindedir.
• Kusur: Failin, söz konusu hukuka aykırı fiili bilerek ve isteyerek (kast) veya gerekli dikkat ve özeni göstermeyerek (taksir) işlemiş olmasıdır. Kusursuz sorumluluk halleri (araç işletenlerin veya tehlikeli işletmelerin sorumluluğu) bu kuralın kanuni istisnalarını oluşturur.
• Zarar: Mağdurun malvarlığında iradesi dışında meydana gelen azalma (maddi zarar) veya yaşadığı psikolojik çöküntü ve acıdır (manevi zarar).
• İlliyet Bağı (Nedensellik): Gerçekleşen zarar ile failin hukuka aykırı eylemi arasında doğrudan bir sebep-sonuç ilişkisinin bulunmasıdır. Araya giren üçüncü bir kişinin ağır kusuru veya mücbir sebepler illiyet bağını keserek tazminat yükümlülüğünü ortadan kaldırır.

Bu dört unsurun ispat yükü kural olarak iddia edene (davacıya) aittir. Yargılama sürecinde delillerin toplanması, kusur oranlarının belirlenmesi ve nedensellik bağının ispatı, davanın temelini oluşturur.

Maddi Tazminat Talepleri ve Bedensel Zarar Kalemleri

Hukuka aykırı bir eylem neticesinde mağdurun malvarlığında meydana gelen her türlü aktif azalma veya gelecekte elde etmesi muhtemel kazançlardan mahrum kalması, maddi tazminatın konusunu oluşturur. Özellikle ölüm veya bedensel bütünlüğün ihlali (cismani zarar) ile sonuçlanan olaylarda, zarar kalemlerinin kanuni standartlara göre ayrıştırılması gerekir. Maddi kayıpların telafisi amacıyla açılan davalarda talep edilebilecek temel bedensel zarar kalemleri şunlardır:

• Geçici İşgöremezlik Zararı: Mağdurun kaza sonrasında gördüğü tedavi süresince çalışamadığı günlerde mahrum kaldığı ekonomik gelir kaybıdır.
• Sürekli İşgöremezlik (Efor Kaybı) Zararı: Mağdurun bedensel bir engeli kalması (maluliyet) durumunda, hayatının geri kalanında aynı işi yaparken emsallerine göre daha fazla efor sarf edecek olmasından doğan ekonomik kayıptır.
• Tedavi ve Bakım Giderleri: Kazaya bağlı olarak yapılan faturalandırılmış hastane masrafları, medikal cihaz giderleri, ilaç harcamaları ve mağdurun başkasının bakımına muhtaç kalması durumunda ortaya çıkan bakıcı giderleridir.
• Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Ölümle sonuçlanan olaylarda, vefat eden kişinin hayattayken ekonomik olarak destek olduğu kişilerin (eş, çocuk, anne, baba) bu maddi destekten mahrum kalmaları sebebiyle talep ettikleri tazminattır.

Cismani zararların tespiti aşamasında aktüerya uzmanları tarafından yapılan maddi manevi tazminat hesaplama işlemleri son derece teknik parametrelere dayanır. PMF-1931 veya TRH-2010 gibi bakiye ömür tabloları, teknik faiz oranları, asgari ücretteki artışlar ve maluliyet oranları bu hesabın temelini oluşturur.

Hesaplamanın karmaşık yapısı ve dosyaya özgü kusur oranlarının değişkenliği göz önüne alındığında, hak kayıplarının önüne geçilmesi adına ön tespit yapılması faydalıdır. Bu kapsamda, meydana gelen olayın özelliklerine göre tahmini alacak tutarlarınızı öngörebilmek için sitemizde yer alan algoritmik altyapıya sahip trafik kazası tazminat hesaplama ve iş kazası tazminat hesaplama araçlarını kullanarak hızlı ve objektif bir ön bilgi edinebilirsiniz.

Manevi Tazminatın Hukuki Niteliği ve Belirlenme Kriterleri

Kişinin bedensel bütünlüğüne, şerefine, haysiyetine veya özel hayatına yapılan hukuka aykırı saldırılar neticesinde yaşadığı ağır üzüntü, elem ve psikolojik çöküntünün telafisi amacıyla talep edilen bedel manevi tazminat olarak adlandırılır. Türk Borçlar Kanunu’nun 56. ve 58. maddelerinde düzenlenen bu kurum, maddi tazminattan farklı bir hukuki karaktere sahiptir.

Manevi tazminat bir zenginleşme aracı olmadığı gibi, faili fakirleştirmeyi amaçlayan bir ceza mekanizması da değildir. Buradaki temel gaye, mağdurun ruhsal bütünlüğünde açılan derin yaranın bir miktar paranın tahsili yoluyla bir nebze olsun hafifletilmesi ve manevi tatmin (tradisyon) sağlanmasıdır.

Mahkemeler manevi tatmin miktarını belirlerken takdir yetkisine sahiptir; ancak bu yetki keyfi kullanılamaz. Hakim, hükmedeceği rakamı belirlerken şu objektif hukuki kriterleri dikkate alır:

• Tarafların tespit edilen sosyal ve ekonomik durumları,
• Olayın meydana geliş şekli, failin kullandığı vasıtalar ve kusurunun ağırlığı,
• Mağdurda meydana gelen kalıcı psikolojik tahribatın veya bedensel engelin (maluliyet) yüzdesi,
• Olayın kamuoyunda yarattığı etki ve tarafların olay sonrasındaki tutumları,
• Müterafik (birlikte) kusur durumu ve haksız tahrik gibi ceza/hukuk indirim sebepleri.

Örneğin, ölümle sonuçlanan bir iş kazasında vefat edenin birinci derece yakınları (anne, baba, eş, çocuk) derin bir psikolojik sarsıntı geçirdikleri karinesinden hareketle manevi tatmin talebinde bulunabilirler. Ancak kaza sırasında mağdurun kendi can güvenliğini ağır şekilde hiçe sayması (emniyet kemeri takmamak, koruyucu baret takmayı reddetmek) gibi müterafik kusur hallerinin varlığı, hükmedilecek miktarda doğrudan ve ciddi bir indirime sebep olur. Taleplerin yasal sınırlarda tutulması ve mahkemeye sunulan delillerin psikolojik çöküntüyü somutlaştırması, davanın reddedilmemesi adına usuli bir gerekliliktir.

İş Kazası ve Trafik Kazasından Kaynaklanan Tazminat Davaları

Hukuk pratiğinde sorumluluk davalarının büyük bir çoğunluğunu trafik kazaları ve işçi-işveren uyuşmazlıklarından doğan iş kazaları oluşturmaktadır. Her iki dava türü de haksız fiil veya kusursuz sorumluluk temellerine dayansa da, davanın tarafları, yöneltileceği kurumlar ve uygulanacak yasal mevzuat bakımından keskin farklılıklara sahiptir.

Trafik Kazalarından Kaynaklanan Tazminat Talepleri: Karayolları Trafik Kanunu uyarınca, motorlu bir aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne, yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebep olunması durumunda, aracın işleteni, sürücüsü ve Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) poliçesini düzenleyen sigorta şirketi müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Trafik kazalarında zarar gören taraf, doğrudan failin kendisine veya sigorta şirketine başvurabilir. Davanın sigorta şirketine yöneltilmesi, zararın tahsil kabiliyetini artırır. Ancak sigorta şirketleri manevi zararları poliçe kapsamında teminat altına almazlar; bu tür taleplerin doğrudan haksız fiil failine veya araç işletenine yöneltilmesi yasal bir zorunluluktur. Tedavi masrafları, sürekli sakatlık ve destekten yoksun kalma kalemleri yönünden limitler dahilinde başvuru yapılmadan önce tahmini hak edişleri görmek için sitemizdeki trafik kazası tazminat hesaplama programından faydalanabilirsiniz.

İş Kazalarından Kaynaklanan Tazminat Talepleri: İşverenin, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatından doğan gözetme ve koruma borcuna aykırı davranması neticesinde işçinin bedensel veya ruhsal zarara uğraması iş kazası olarak nitelendirilir. İş hukuku mevzuatında işverenin kusursuz sorumluluğuna yaklaşan ağır bir sorumluluk rejimi benimsenmiştir. İş kazalarında öncelikle Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından olayın iş kazası olup olmadığı tespit edilir ve mağdura maluliyet oranına göre sürekli işgöremezlik geliri (peşin sermaye değeri) bağlanır.

SGK tarafından bağlanan bu gelirler, mahkeme aşamasında yapılacak maddi manevi tazminat hesaplama sürecinde tespit edilecek nihai alacaktan rücu kuralları gereğince tenzil edilir (düşülür). Kusur tespiti A sınıfı iş güvenliği uzmanlarından oluşan bilirkişi heyetlerince yapılır ve işçinin kendi kusuru oranında hak edişinden indirim uygulanır. İş mahkemelerinde görülen bu uyuşmazlıklar öncesinde yasal hak kayıplarına uğramamak adına, sitemiz bünyesindeki güncel parametrelere sahip iş kazası tazminatı hesaplama aracımız üzerinden somut durumunuza ilişkin teknik projeksiyonlara ulaşabilirsiniz.

Tazminat Davası Nasıl Açılır? Görevli ve Yetkili Mahkemeler

Hukuka aykırı fiil sonucu mağduriyet yaşayan kişilerin adli mercilere başvurarak yasal süreci başlatması ciddi usul kurallarına tabidir. Doğrudan yanlış mahkemeye başvuru yapılması veya dava şartı olan aşamaların atlanması, davanın usulden reddedilmesine ve karşı taraf lehine yüklü vekâlet ücretleri doğmasına yol açar. Bu bakımdan tazminat davası nasıl açılır sorusunun cevabı, uyuşmazlığın türüne ve davanın taraflarına göre kesin hatlarla belirlenmiştir.

Dava açma süreci, usulüne uygun şekilde hazırlanmış, delillerin ve hukuki gerekçelerin (illiyet bağı, kusur atfı) açıkça gösterildiği bir dava dilekçesinin yetkili tevzi bürosuna verilmesi ve gerekli harç ile gider avanslarının yatırılmasıyla başlar. Görevli mahkemenin tayini şu kurallara tabidir:

• Asliye Hukuk Mahkemeleri: Şahıslar arasındaki genel haksız fiillerden (darp, hakaret, haksız şikayet) ve ticari nitelik taşımayan standart uyuşmazlıklardan doğan davalarda görevlidir.
• İş Mahkemeleri: İşçi ile işveren arasındaki iş ilişkisinden kaynaklanan, iş kazası veya meslek hastalığına dayalı maddi ve manevi kayıpların tazmini taleplerinde kesin olarak görevlidir.
• Asliye Ticaret Mahkemeleri: Tarafların her ikisinin de tacir olduğu haksız rekabet davaları ile sigorta şirketlerine yöneltilen trafik kazası kaynaklı bedensel ve maddi zarar davalarında görevlidir.
• Tüketici Mahkemeleri: Tüketici işlemleri kapsamına giren (örneğin hatalı estetik operasyon, ayıplı maldan doğan zararlar, özel hastane malpraktis davaları) ve taraflardan birinin tüketici olduğu uyuşmazlıklarda görevlidir.

Dava sürecinin en kritik noktalarından biri dava şartı arabuluculuk müessesesidir. İş kazalarından kaynaklanan tazminat talepleri haricindeki işçilik alacaklarında, ticari uyuşmazlıklarda ve tüketici mahkemesinin görevine giren miktar sınırlı konularda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması kanuni bir zorunluluktur. Arabuluculuk son tutanağı mahkemeye sunulmadan açılan davalar dava şartı yokluğu sebebiyle doğrudan reddedilir.

Bir diğer hayati husus zamanaşımı süreleridir. Türk Borçlar Kanunu’nun 72. maddesine göre, haksız fiilden doğan tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Ancak haksız fiil aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülen bir suç teşkil ediyorsa (örneğin taksirle ölüme sebebiyet verme), hukuk davasında da bu “uzamış ceza zamanaşımı” süresi uygulanır. Yasal sürelerin takibi, görevli mahkemenin tespiti ve delillerin muhafazası, telafisi güç hak kayıplarının önüne geçmek adına davanın esası kadar büyük önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Hukuki Boyutuyla Tazminat Nedir ve Kanunlarımızda Tazminat Hakkı Nasıl Doğar?

Hukuk sistemimizde tazminat nedir sorusunun en temel yanıtı; hukuka aykırı bir fiil, sözleşme ihlali veya kanundan doğan bir kusursuz sorumluluk hali neticesinde mağdurun malvarlığında veya manevi dünyasında meydana gelen eksilmenin (zararın) mahkeme kararıyla giderilmesidir.

Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil sorumluluğunu düzenleyen amir hükümleri uyarınca tazminat hakkı, zarara uğrayan kişinin zararı ve faili öğrendiği anda yasal olarak doğar. Bu hakkın doğabilmesi için ortada hukuka aykırı bir fiil, ispatlanabilir bir zarar, failin kusuru (kusursuz sorumluluk halleri hariç) ve fiil ile zarar arasında doğrudan bir nedensellik bağı (illiyet bağı) bulunması zorunludur. Tazminat bir ceza veya zenginleşme aracı değil, mağduru hukuka aykırı fiil gerçekleşmeden önceki ekonomik ve ruhsal durumuna döndürmeyi amaçlayan bir telafi ve denkleştirme mekanizmasıdır.

Usul Kurallarına Göre Tazminat Davası Nasıl Açılır, Hangi Adımlar İzlenmelidir?

Hak kaybına uğrayan vatandaşların en sık yönelttiği tazminat davası nasıl açılır sorusunun cevabı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) katı şekil şartlarında gizlidir. Dava süreci, uyuşmazlığın türüne göre belirlenen görevli ve yetkili mahkemeye (Asliye Hukuk, İş, Tüketici veya Asliye Ticaret Mahkemeleri) usulüne uygun hazırlanmış bir dava dilekçesinin sunulmasıyla başlar. Eğer söz konusu uyuşmazlık trafik kazasında sigorta şirketine başvuru gibi ticari bir nitelik taşıyorsa veya işçi-işveren ilişkisinden kaynaklanıyorsa, mahkemeye başvurmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tüketilmesi yasal bir ön şarttır.

Dilekçede maddi vakıalar, kusur atıfları, zararın boyutları ve hukuki deliller eksiksiz olarak sunulmalı; ayrıca dava değeri üzerinden hesaplanan nispi harç ve gider avansları mahkeme veznesine yatırılmalıdır. Delillerin dilekçeler aşamasında doğru sunulmaması, sonradan delil bildirme yasağına takılarak davanın usulden veya esastan reddedilmesine yol açar.

İş ve Trafik Kazalarında Maddi Manevi Tazminat Hesaplama İşlemleri Nasıl Yapılır?

Bedensel zararlara dayalı davalarda maddi manevi tazminat hesaplama işlemleri, mahkemelerce atanan alanında uzman aktüerya bilirkişileri tarafından yapılır. Maddi zarar hesaplamasında; mağdurun yaşı, olay tarihindeki belgelenebilir net geliri, aktif ve pasif çalışma süresi, bakiye ömür tabloları (TRH-2010 gibi) ve maluliyet oranı (işgücü kaybı yüzdesi) matematiksel formüllere entegre edilir. Peşin sermaye değerleri, yasal iskonto oranları ve asgari ücret artış projeksiyonları kullanılarak mağdurun geleceğe dönük tüm ekonomik kayıpları kuruşu kuruşuna tespit edilir.

Manevi tatmin bedeli ise tamamen hakimin takdir yetkisindedir; olayın ağırlığı, tarafların ekonomik durumları ve çekilen acı göz önüne alınarak belirlenir. Yargılama süreci başlamadan önce oluşabilecek potansiyel hak edişleri görmek, dava stratejisini kurmak adına hayati önem taşır. Bu bağlamda, sitemizde bulunan iş kazası ve trafik kazası tazminat hesaplama modüllerini kullanarak somut verilerinize dayalı güncel bir ön projeksiyon elde edebilirsiniz.

Sadece Üzüntü, Stres veya Psikolojik Yıpranma Sebebiyle Manevi Tazminat Talep Edilebilir mi?

Türk Borçlar Kanunu’nun 58. maddesi uyarınca manevi tazminat talep edilebilmesi için, kişinin sadece geçici bir üzüntü veya günlük bir stres yaşaması hukuken yeterli kabul edilmez. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, manevi tazminata hükmedilebilmesi için mağdurun kişilik haklarına, şerefine, haysiyetine, bedensel bütünlüğüne veya yaşam hakkına doğrudan ve ağır bir saldırı gerçekleşmiş olması şarttır.

Ölüm, kalıcı bedensel sakatlık, ağır bir hakaret, haksız yere tutuklanma veya cinsel saldırı gibi olaylar manevi dünyada derin ve kalıcı izler bıraktığı için doğrudan manevi tatmin sebebidir. Mahkemeler, talep edilen manevi tazminatın miktarını belirlerken bu bedelin mağdur için bir zenginleşme aracı, fail için ise bir yıkım (yoksullaşma) aracı olmamasına azami dikkat gösterir; amaç bozulan ruhsal dengenin bir ölçüde tesis edilmesidir.

Tazminat Davalarında Kusur Oranları, Hükmedilecek Tutarları Nasıl Etkiler?

Kusur sorumluluğuna dayanan davalarda, tarafların olaydaki kusur yüzdeleri tazminatın miktarını belirleyen en kritik filtredir. Hakim, aktüerya bilirkişisi tarafından hesaplanan toplam zarar miktarından, mağdurun veya ölenin kusuru oranında doğrudan indirim yapar. Hukukta “müterafik (birlikte) kusur” olarak adlandırılan bu durum, Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Örneğin; bir trafik kazasında mağdurun emniyet kemeri takmaması, kask takmaması veya alkollü bir sürücünün aracına bilerek binmesi (hatır taşıması) kendi zararını artırıcı bir davranış kabul edilir.

Zararın artmasına kendi kusuruyla sebep olan davacının alacağından, mahkemece yüzde 20 oranında müterafik kusur indirimi yapılır. İş kazalarında ise İş Sağlığı ve Güvenliği uzmanları, işverenin aldığı tedbirleri ve işçinin bu tedbirlere ne ölçüde uyduğunu yüzde hesabı ile belirler; tazminat tamamen bu kusur matematiği üzerinden şekillenir.

Boşanma Davalarında Hangi Şartlar Altında Maddi ve Manevi Tazminat Talep Edilebilir?

Aile hukuku uyuşmazlıklarında tazminat talepleri, Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. Boşanma davasında maddi tazminat alabilmek için, talep eden eşin boşanmaya sebep olan olaylarda kusursuz veya diğer eşe göre daha az kusurlu olması, ayrıca boşanma yüzünden mevcut veya beklenen bir menfaatinin zedelenmesi şarttır.

Boşanmada manevi tazminat alabilmek için ise yine talep edenin kusursuz veya az kusurlu olması yetmez; aynı zamanda boşanmaya sebep olan olayların, talep edenin kişilik haklarına (onur, şeref, saygınlık, fiziksel bütünlük) ağır bir saldırı teşkil etmesi gerekir. Eşlerden birinin fiziksel şiddet uygulaması, sadakatsizlik yapması (aldatma) veya ağır hakaretlerde bulunması bu saldırılara örnektir. Mahkeme tarafından tarafların “eşit kusurlu” olduğuna hükmedilmesi durumunda, yasa gereği her iki tarafın da maddi ve manevi tazminat talepleri kesin olarak reddedilir.

Tazminat Davası Açarken Zamanaşımı Süreleri Kaçırılırsa Ne Olur?

Hukuk sistemimizde hakların sonsuza kadar dava konusu yapılması hukuki güvenlik ilkesiyle bağdaşmadığından, tazminat davaları katı zamanaşımı sürelerine tabidir. Türk Borçlar Kanunu uyarınca haksız fiilden doğan tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak 10 yıl içinde açılmalıdır. Ancak, haksız eylem aynı zamanda Türk Ceza Kanunu’nda suç olarak tanımlanan bir eylem ise (örneğin yaralama, taksirle öldürme), hukuk mahkemesinde de ceza kanunundaki daha uzun olan “uzamış ceza zamanaşımı” süreleri uygulanır.

Zamanaşımı süresi geçtikten sonra açılan bir davada, davalı taraf ilk itiraz olarak “zamanaşımı def’i” ileri sürerse, mahkeme davanın esasına (haklı olup olmadığınıza) hiç girmeden davayı doğrudan usulden reddeder. Bu durum, tamamen haklı olduğunuz bir olayda dahi tüm tazminat haklarınızı geri dönülemez biçimde kaybetmeniz anlamına gelir.

Sonuç

Hak arama hürriyetinin en temel sacayaklarından biri olan sorumluluk ve tazminat hukuku, bireylerin mülkiyet haklarını, bedensel bütünlüklerini ve manevi değerlerini güvence altına alan son derece dinamik bir hukuki disiplindir. Haksız fiillerden, sözleşme ihlallerinden veya yasadan doğan kusursuz sorumluluk hallerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, zararın eksiksiz bir biçimde telafi edilmesi tesadüflere bırakılamaz. Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve iş mevzuatının kesişim noktasında yer alan bu davalar; aktüerya bilimiyle hukukun birleştiği, ispat yükümlülüklerinin ağır olduğu teknik süreçlerdir.

Görevli ve yetkili mahkemenin hatalı seçilmesi, arabuluculuk gibi emredici dava şartlarının atlanması veya zamanaşımı sürelerinin yanlış hesaplanması, maddi haklılığa bakılmaksızın telafisi imkansız usuli ret kararlarına yol açar. Bilirkişi raporlarına süresi içinde itiraz edilmemesi, kusur oranlarının yanlış hesaplanmasına sessiz kalınması veya müterafik kusur indirimlerine karşı doğru yasal argümanların sunulmaması, hak edilen tazminat miktarında çok ciddi ekonomik kayıplar yaratır. Son derece değişken Yargıtay içtihatlarına, her yıl güncellenen asgari ücret parametrelerine ve bakiye ömür tablolarına dayalı olan bu hesaplamalar, dava dilekçesinin mahkemeye sunulduğu ilk saniyeden Yargıtay aşamasına kadar, tavizsiz bir disiplinle ve objektif bir yasal takiple yönetilmelidir.