Anlaşmalı Boşanma Protokolü (TMK Madde 166/3)

1. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği

(Aşağıdaki metin, tarafların üzerinde uzlaşabileceği temel maddeleri içeren taslak bir örnektir. Her evliliğin hukuki ve mali dinamiği farklı olduğundan, protokolün somut olayın özelliklerine göre özelleştirilmesi hukuki bir gerekliliktir.)

ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ

TARAFLAR

1. [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: …) – [Adres]
2. [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: …) – [Adres]

KONU: Tarafların TMK Madde 166/3 uyarınca karşılıklı anlaşma yoluyla boşanmalarına ve boşanmanın mali/hukuki ferilerine (velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı) ilişkin şartların düzenlenmesidir.

MADDELER:

1. BOŞANMA HUSUSU: Taraflar, evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle karşılıklı ve serbest iradeleriyle boşanmayı kabul etmektedirler. Aile Mahkemesi nezdinde açılacak veya açılmış olan boşanma davasında bu protokol şartları geçerli olacaktır.
2. VELAYET VE KİŞİSEL İLİŞKİ (Varsa Müşterek Çocuk İçin): Müşterek çocuk/çocuklar [Çocuğun Adı Soyadı ve Doğum Tarihi]’nin velayeti anneye/babaya [Velayeti Alacak Tarafın Adı] verilecektir. Velayeti kendisine verilmeyen taraf ile müşterek çocuk arasında; her ayın 1. ve 3. hafta sonları cumartesi sabah 10:00 ile pazar akşam 18:00 saatleri arasında, dini bayramların 2. günü ve her yıl yaz tatillerinde 1 Temmuz – 31 Temmuz tarihleri arasında yatılı olacak şekilde kişisel ilişki kurulacaktır.
3. İŞTİRAK VE YOKSULLUK NAFAKASI: a) Velayeti almayan taraf, müşterek çocuğun eğitim, bakım ve sağlık giderlerine iştirak etmek amacıyla her ay [Belirlenen Tutar] TL iştirak nafakasını, her ayın en geç [Belirlenen Gün]. gününde velayet sahibinin banka hesabına yatıracaktır. Bu tutar her yıl TÜFE (12 aylık ortalama) oranında artırılacaktır. b) Tarafların birbirlerinden yoksulluk nafakası talebi bulunmamaktadır. / [Nafaka ödenecekse: Taraflardan (A), diğer taraf (B)’ye her ay … TL yoksulluk nafakası ödeyecektir.]
4. MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT: Tarafların boşanma nedeniyle birbirlerinden herhangi bir maddi veya manevi tazminat talebi bulunmamaktadır. Bu konuda taraflar birbirlerini gayrikabili rücu ibra etmişlerdir.
5. MAL PAYLAŞIMI VE EŞYALAR: Taraflar evlilik birliği içerisinde edinilmiş olan menkul, gayrimenkul, banka hesapları ve ev eşyaları konusunda tam bir mutabakata varmışlardır. [Bu kısma eşyaların kime kalacağı, tapu devirlerinin nasıl yapılacağı veya araçların mülkiyeti net ve detaylı bir şekilde yazılır]. Bu paylaşım dışında tarafların birbirlerinden mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan (katılma alacağı, değer artış payı vb.) hiçbir alacak talebi kalmamıştır.
6. YARGILAMA GİDERLERİ: Mahkeme masrafları ve harçlar davacı tarafça/ortaklaşa karşılanacaktır. Tarafların birbirlerinden vekalet ücreti talebi bulunmamaktadır.

SONUÇ VE İMZA: İşbu 6 (altı) maddeden ibaret anlaşmalı boşanma protokolü, taraflarca hiçbir baskı altında kalınmaksızın, kendi özgür iradeleriyle …/…/2026 tarihinde 3 (üç) nüsha olarak tanzim edilmiş, okunmuş ve imza altına alınmıştır.

Taraf 1 (Ad, Soyad, İmza)                                                                                 Taraf 2 (Ad, Soyad, İmza)

2. TMK 166/3 Çerçevesinde Anlaşmalı Boşanmanın Temel Şartları

Türk hukuk sisteminde anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi, kanun koyucu tarafından sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Tarafların kendi aralarında sadece bir anlaşmalı boşanma protokolü imzalamaları, evlilik birliğinin sona ermesi için tek başına yeterli değildir. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin 3. fıkrasına göre mahkemenin bu yönde bir karar tesis edebilmesi için şu temel şartların bir arada bulunması zorunludur:

• Süre Şartı: Evlilik birliğinin resmi olarak kurulduğu (nikah) tarihten itibaren davanın açıldığı tarihe kadar en az bir (1) yıl geçmiş olmalıdır.
• İrade Beyanı: Eşlerin mahkemeye birlikte başvurmaları veya bir eşin açtığı boşanma davasının diğer eş tarafından tüm sonuçlarıyla kabul edilmesi gerekir.
• Hakim Huzurunda Beyan: Tarafların duruşma salonunda bizzat hazır bulunarak (avukatları olsa dahi) boşanma iradelerini hakime sözlü olarak beyan etmeleri emredici bir kuraldır.
• Uzlaşı Şartı: Tarafların, boşanmanın tüm mali sonuçları ve varsa çocukların durumu hakkında tam bir mutabakata vararak mahkemeye bir anlaşmalı boşanma protokolü sunmaları ve hakimin bu düzenlemeyi uygun bulması şarttır.

3. Geçerli Bir Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hangi Unsurları Kapsamalıdır?

Hazırlanacak metin, sıradan bir sözleşme değil, mahkeme ilamına (kararına) dönüşecek olan resmi bir belgedir. Bu nedenle bir anlaşmalı boşanma protokolü düzenlenirken, ileride yoruma açık hiçbir boşluk bırakılmamalıdır. Hukuken geçerli ve eksiksiz bir protokolde bulunması gereken zorunlu unsurlar şunlardır:

• Boşanma İradesi: Tarafların evlilik birliğini sona erdirme konusundaki kesin iradeleri net bir şekilde ifade edilmelidir.
• Maddi ve Manevi Tazminat: Tarafların birbirlerinden tazminat talebi olup olmadığı, varsa miktarı ve ödeme şekli belirtilmelidir. Talep yoksa “tarafların birbirlerinden tazminat talebi yoktur ve bu konuda birbirlerini ibra etmişlerdir” şeklinde kesin bir hüküm konulmalıdır.
• Nafaka Düzenlemeleri: Yoksulluk ve iştirak nafakasının miktarı, artış oranları ve ödeme tarihleri şüpheye yer bırakmayacak şekilde yazılmalıdır.
• Çocukların Durumu: Velayetin kime verileceği ve diğer eşin çocukla hangi gün ve saatlerde kişisel ilişki kuracağı belirlenmelidir.

4. Çocukların Durumu: Velayet ve İştirak Nafakası Düzenlemeleri

Aile hukukunun en hassas ekseni, müşterek çocukların durumudur. Eşler bir anlaşmalı boşanma protokolü hazırlarken velayet ve nafaka konusunda serbestçe anlaşabilirler. Ancak kanun, burada mutlak bir “irade serbestisi” tanımaz. Tüm düzenlemelerde gözetilmesi gereken tek kural, “çocuğun üstün yararı” ilkesidir.

Velayeti kendisine bırakılmayan eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılması yasal bir zorunluluktur. Bu katılım payına “iştirak nafakası” denir. Protokolde iştirak nafakası talep edilmese dahi, velayet sahibi eş ilerleyen yıllarda çocuğun ihtiyaçlarının artması sebebiyle yeniden nafaka davası açma hakkına sahiptir. Çünkü çocuğun nafaka hakkından feragat edilmesi hukuken geçerli kabul edilmez.

5. Maddi Sonuçlar: Mal Paylaşımı ve İbra Kurumu

Adli istatistiklere ve mahkeme kayıtlarına yönelik yapılan analizler, anlaşmalı boşanma sonrasında taraflar arasında açılan yeni davaların büyük bir çoğunluğunun “mal rejiminin tasfiyesi” (katılma alacağı, değer artış payı) kaynaklı olduğunu göstermektedir. Bu uyuşmazlıkların temel nedeni, mahkemeye sunulan anlaşmalı boşanma protokolü metninde mal paylaşımının açıkça düzenlenmemesi veya baştan savma maddeler kullanılmasıdır.

Protokolde “tarafların eşyalar konusunda anlaştığı” şeklindeki genel geçer bir ifade, ileride açılacak davaları engellemez. Evlilik birliği içinde edinilmiş ev, araç, banka hesapları ve ziynet eşyalarının kime, hangi oranda kalacağı kalem kalem yazılmalıdır. Ayrıca, “taraflar mal rejiminden kaynaklanan tüm alacakları yönünden birbirlerini gayrikabili rücu ibra etmiştir” şeklindeki hukuki terimlerin metne dahil edilmesi, sonradan doğabilecek hukuki ihtilafların kesin olarak önüne geçecektir.

[Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 03.05.2018 T. 2016/2660 E. 2018/12125 K.]

“…boşanma davasında davalı olan kadınının boşanmanın fer’ilerinden olan maddi, manevi tazminat vb. açıkça feragat ettiği sabit ise de, mal rejiminin tasfiyesine konu olan evlilik birliği içinde edinilen taşınır veya taşınmazlardan kaynaklanan haklarından ve ziynet talebinden feragat ettiği kabul edilemez. Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin düzenlemelerin bulunması ve bu yöndeki anlaşmanın geçerli olabilmesi için düzenlemenin mal rejiminin tasfiyesine ilişkin olduğunun duraksamaya yer vermeyecek şekilde tek tek ve ismen sayılmak suretiyle açıkça belirlemiş olmaları gerekir. Uyuşmazlık konusu protokolün bu haliyle TMK 226 ve 226/1 maddesi uyarınca eşlerden birinin diğerinde bulunan ziynetlerin talebini ve mal rejiminin tasfiyesini de kapsamadığı görülmekte bulunan dava yönünden bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Hangi hususları içerdiği muğlak olan protokolün TMK’nun 166/3 maddesine uygunluğu kabul edilemeyeceğinden, davacının boşanma davasına ilişkin anlaşma protokolü ve yargılama oturumundaki beyanları esas alınarak aleyhine karar verilemez.”

6. Hakim Onayı ve Protokolün Mahkemede Değiştirilmesi İhtimali

Tarafların bir anlaşmalı boşanma protokolü hazırlayıp imzalamaları, sürecin kesin olarak bu şekilde sonuçlanacağı anlamına gelmez. TMK Madde 166/3, hakime bu protokolü denetleme ve gerektiğinde müdahale etme yetkisi vermiştir. Hakim, protokolde yer alan maddeleri (özellikle çocukların velayeti, kişisel ilişki süreleri ve nafaka miktarları yönünden) tarafların ve çocukların menfaatlerine aykırı bulursa, bu maddelerde resen değişiklik yapabilir.

Hakimin öngördüğü bu değişiklikler ancak taraflarca duruşmada açıkça kabul edilirse boşanma kararı verilebilir. Taraflardan biri, hakimin yaptığı değişikliği kabul etmezse, anlaşmalı boşanma şartları ortadan kalkar ve dava usulden reddedilir veya eşlerin talebi doğrultusunda çekişmeli boşanma davasına dönüşür. Bu sebeple protokol, yasal normlara ve hakkaniyet ilkelerine uygun olarak, profesyonel bir hukuki süzgeçten geçirilerek hazırlanmalıdır.

[Yargıtay HG. Hukuk Genel Kurulu 11.03.2021 T. 2020/303 E. 2021/242 K.]

“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı  hükmü uygulanmaz.”

7. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

7.1. Anlaşmalı Boşanma Protokolü İmzalandıktan Sonra Davadan Vazgeçilebilir Mi?

Hukuk sistemimizde, tarafların irade serbestisi esastır. Eşlerin kendi aralarında bir anlaşmalı boşanma protokolü imzalayarak mahkemeye sunmaları, bu karardan geri dönülemeyeceği anlamını taşımaz. Mahkeme hakimi önünde duruşmada boşanma iradesi sözlü olarak teyit edilene kadar, taraflardan her biri tek taraflı olarak bu iradesinden vazgeçebilir. Hatta mahkeme kararı verilmiş olsa dahi, karar kesinleşinceye (istinaf süreci bitene) kadar taraflar feragat dilekçesi vererek boşanmaktan vazgeçme hakkına sahiptir. Vazgeçme durumunda protokol tamamen hükümsüz hale gelir.

7.2. Protokolde Belirlenen Nafaka ve Velayet Kararları İleride Değiştirilebilir Mi?

Aile hukukunda bazı hususlar kesin hüküm teşkil etmez; zamanın ve şartların değişmesine bağlı olarak yeniden düzenlenmeye açıktır. Mahkemece onaylanmış bir anlaşmalı boşanma protokolü ile karara bağlanan iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve velayet düzenlemeleri “değişen şartlara uyarlama” davalarına konu edilebilir. Örneğin; velayeti alan tarafın çocuğun üstün yararını ihlal edecek eylemlerde bulunması halinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Benzer şekilde, enflasyon oranları veya tarafların ekonomik durumlarındaki olağanüstü değişiklikler nedeniyle nafakanın artırılması, azaltılması veya tamamen kaldırılması talebiyle mahkemeye başvurulması hukuken mümkündür.

7.3.Bir Yıllık Evlilik Süresi Dolmadan Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hazırlanabilir Mi?

Türk Medeni Kanunu Madde 166/3 hükmü, anlaşmalı boşanma davaları için bir yıllık evlilik süresini mutlak bir dava şartı olarak belirlemiştir. Bu süre, resmi nikahın kıyıldığı tarihten davanın açıldığı tarihe kadar geçen zamanı ifade eder. Bir yıl dolmadan mahkemeye sunulan bir anlaşmalı boşanma protokolü, içerik olarak ne kadar eksiksiz olursa olsun, dava hakim tarafından usulden reddedilecektir. Bu gibi durumlarda, sürenin dolması beklenebilir veya eşlerin mutabakatı var ise kanundaki diğer boşanma sebeplerine (şiddetli geçimsizlik vb.) dayalı olarak ve iddiaların tanıklarla ispatlandığı bir çekişmeli boşanma davası yolu tercih edilebilir.

7.4. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Avukat Olmadan Hazırlanabilir Mi?

Mevzuatımız gereği, kişilerin kendi davalarını avukat olmaksızın açmaları ve takip etmeleri mümkündür; dolayısıyla taraflar kendi hazırladıkları bir anlaşmalı boşanma protokolü ile mahkemeye başvurabilirler. Ancak, bu metinler standart birer matbu evrak değildir. Her ailenin ekonomik yapısı, mal varlığı ve hukuki durumu parmak izi gibi benzersizdir. İnternetten kopyalanan taslak metinlerle hazırlanan sözleşmeler, çoğunlukla mal rejiminin tasfiyesi ve tazminat ibraları yönünden eksiklikler barındırmakta; bu da boşanmadan aylar veya yıllar sonra tarafları on binlerce liralık yeni davalarla karşı karşıya bırakmaktadır.

8. Sonuç

Evlilik birliğinin sonlandırılması, taraflar ve varsa müşterek çocuklar için psikolojik açıdan yeterince yıpratıcı bir süreçtir. Türk Medeni Kanunu Madde 166/3, bu sürecin adliye koridorlarında yıllarca sürecek husumetlere dönüşmesini engellemek amacıyla “anlaşmalı boşanma” müessesesini öngörmüştür. Ancak bu hukuki imkanın amacına ulaşması, kusursuz ve öngörülebilir bir anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanmasına bağlıdır.

Velayet hakkı, nafaka yükümlülükleri, maddi-manevi tazminat talepleri ve evlilik süresince edinilen malların tasfiyesi gibi tarafların hayatını doğrudan etkileyecek hususlar, bu protokol ile kalıcı bir hukuki statüye kavuşmaktadır. Yetersiz veya hatalı ifadelerle mahkemeye sunulan metinler, uyuşmazlıkları bitirmek yerine sadece erteler. Bu nedenle, eşlerin üzerinde uzlaştığı şartların hukuki bir forma dönüştürülmesi aşamasında yasal sınırların ve emredici kuralların titizlikle gözetilmesi şarttır. Adaletin tecellisi ve hak kayıplarının önlenmesi, atılacak her yasal adımda ciddiyet ve hukuki öngörü gerektirmektedir.